Slikarska sazrevanja Dragana Bartule

Dragan Bartula, slikar iz Loznice, svoju stvaralačku avanturu je započeo sredinom osamdesetih godina prošlog veka, u vreme punog intenziteta tzv. “umetnosti osamdesetih” i “nove slike” tipično postmodernističkih izdanaka koji su bili sposobni da, kako se to kasnije surovo potvrdilo, anticipiraju nadolazeću epohalnu krizu. Bilo je to vreme dominacije jednog sasvim subjektivističkog i (neo)ekspresionističkog shvatanja sveta i umetnosti.

Taj se subjektivizam ispoljavao i u  umetničkom jeziku i u personalnim iskazima, ali i u metaforičkim i rebusnim sadržajima kojima je obilovalo tadašnje jugoslovensko slikarstvo. Još jedna tekovina iz “umetnosti osamdesetih” je bitno imala značaja u stvaralačkoj biografiji ovog umetnika. Bartula je od onih slikara koji su svoju opus započinjali na raskrsnici dva poslednja desetleća dvadesetog veka a kojima nije smetala činjenica da žive i stvaraju izvan velikih umetničkih centara. Od tih osamdesetih godina proteklog veka  do danas, Bartula se potvrdio kao stvaralac od kontinuiteta, kao iskusni izlagač (dvadesetak samostalnih izložbi), kao umetnik koji je uspeo da izgradi svoj slikarski stav. U tom umetnikovom stavu subjektivizam ima status osnovnog načela.

Ono što bi se možda moglo odrediti kao svojevrsno nasleđe iz pomenutih osamdesetih godina a koje je Bartula “preneo” i u svoje radove nastajale tokom nekoliko godina sa prekretnice vekova i tokom prvih godine novog stoleća, svakako je izrazito subjektivističko viđenje čoveka, sveta i vremena. Spreman da slikom odgovori na izazove stvarnosti, da reaguje na impusle epohalne, trajajuće i transformišuće krize u kojoj se već punih deceniju i po troši čitava jedna generacija ljudi naseljenih na ovom tlu, Bartula se posvetio temi čovekove alijenacije, njegove egzistencijalne ugroženosti ali i temi njegovog intimnog spasenja. Naravno, način na kojim se svim tim tematskim izazovima umetnik bavi jeste način metafore, simbola i alegorije. U plastičkom smislu sve je definisano odlučno, crtački sumarno ali i precizno, koloristički reducirano ali sa istinskim osećajem za boju i njene vizuelne, taktilne i psihološke vrednosti… Crtež i boja su u saglasju. Teškim, pomalo tromim ali funkcionalnim linijama – istinski je pandan kolorit sniženog intenziteta. Pri tome, u ovom slikarstvu linija ima armaturnu ulogu dok je boja u funkciji određivanja pikturalne atmosfere, stanja svesti, objavljivanja umetničkog senzibiliteta i slikarevog raspoloženja…

U svojim slikama Dragan Bartula lik čoveka svodi na amblematski šematski prikaz. Ta svedenost, ta uopštenost individualističke crte naslikanih ljudi, univerzalizuje poruku Bartuline slike. Figura je veoma često sagledana i naslikana iz neobičnih aspekata. Čoveka Bartula vidi kao usamljenika. Veoma često slikar ljudsku figuru slika iz gornjeg rakursa te je posmatrač slike superioran u odnosu na vlastitu personifikacijsku predstavu. Bartula svom gledaocu ne nudi samo upozorenja već nastoji da ostvari mogućnost samoosvešćenja. Naslikana predstava čoveka je pojednostavljena, često je karikaturalna, suštinski je precizna, svedena je na skoro piktogramsku jednostavnost znaka. Takva figura, baš kao i svi atributi koji su joj u slici dati, baš kao i radnje koja ona obavlja, poseduje snažnu, lapidarnu simboliku. No, takvim slikama Bartula se ne bavi samo civilizacijskim usudom, nego sugerira spasenje – upućujući čoveka na samoga sebe, na sopstvenu prirodu, na vlastiti personalni integritet. Andrej Tišma je, povodom jedne od Bartulinih novosadskih izložbi, lucidno primetio: “te su slike sasvim pojednostavljene, likovi asociraju na mudrace dugih belih brada, a instrumenti postaju metafora predanja, govora iskustva i poznavanja tajni”…

Na raskršću vekova, Dragan Bartula će postupno napuštati figuracijsku predstavu. Logikom redukcije on će pojednostavljivati određene elemente stilizovane figure i tu iznaći podsticaje za hod ka apstrakcijskoj koncepciji slike. Bartulina težnja ka apstrakciji imaće racionalistički prizvuk: uglavnom se radi o naglašavanju geometriziranih ili geometrijskih segmenata. Osim pikturalnih elemenata u nekim od ovih slika pojaviće se i apliciranmi reljefni dodaci. Kombinovani sa naslikanim geometrizmom, ovi uglavnom geometrijski određeni relejfi, proširiće Bartulin geometrijski racionalizam jasno naznačenom konstruktivističkom mišlju. Sve će se, nekako iznenada, ali logično i opravdano, promeniti. Umesto postmodernističke ekspresivnosti i subjektivizma, slikar će tokom 2003. godine, dakle na samom početku nove decenije i novog veka, prizvati racionalizam. I ako je u postupku transformisanja slike bilo skladnosti i postupnosti, Dragan Bartula je drastično raskinuo sa postmodernističkim, transavangardističkim i novoslikarskom anegdotikom, alegorijom, simbolima i metaforama. Nova geometrizirana slika će se, na jedan diskretan način, približiti problematici modernističke analize slike i njenog plastičkog bića. Dakako, Bartulu nećemo shvatiti kao revolucionarnog modernistu i avangardistu ali ćemo njegovo nastojanje da se bavi ontološkim karakteristikama slike okarakterisati kao manifestaciju stvaralačkog zrenja, kao karakteristiku stvaralačke slikarske samosvesti, kao čin potrebe za autentičnom slikom-bićem, slikom koja poseduje svoju medijsku zasebnost. No, kako je to konstatovao jedan od najuticajnijih zagovornika modernizma u evropskoj umetnosti Filiberto Menna: »umetnost ima pravo na yasebnost- ne da bi se izdvojila već da bi svojim primerom bila model drugim znanjima i drugim praksama«. Posmatrajući Bartulinu umetnost kroz uvažavanje Meninog mišljenja, moguće je konstatovati da i Bartulin tihi geometrizam i njegov (neo)konstruktivizam mogu dobiti blagi prizvuk angažovanosti. Jer, u vremenu još uvek trajajuće epohalne krize, načelni principi modernizma, i sugestivnost racionalističke pikturalne misli mogu dobiti snagu poruke, funkciju svojevrsnog recepta za duhovno prevazilaženje osećanja ugroženosti i neizvesnosti…

Na kraju valja zaključiti da se u aktuelnom trenutku u Bartulinom slikarstvu dešavaju značajne promene. Plod su stasavanja jednog umetnika, rezultat su njegovog stvaralačkog sazrevanja. Zbog toga s nestrpljenjem treba očekivati nove slike iz lozničke umetničke radionice Dragana Bartule.